6.9 C
İstanbul
27 Kasım 2022

Satranç veya Diğer Spor Dallarında Psikoloji Ne Derece Önemli?

- Advertisement -
- Advertisement -

rakipten korkmak, başarısızlığa odaklanmak, tur öncesi huzursuz hissetmek…

birçok sporcu, önemli turnuvalar ya da turlar öncesinde yüksek kaygıya kapılmaktadır. kaygı düzeyi farklı parametrelere bağlı olsa da genel olarak dört faktör (4u) etkilidir:

bir şeyin öngörülemez olması (unpredictable)

bir şeyin kontrol edilemez olması (uncontrollable)

bir şeyin tanıdık olmaması (unfamiliar)

bir şeyin kesin olmaması (uncertain)

satranç oyuncularının harcadığı enerjiyi ölçme amacıyla yapılan araştırmalar göstermiştir ki; sporcuların stres seviyesinin en yüksek olduğu kısım oyun ortasıdır. çünkü oyun ortası konumları açılış ve oyun sonu bölümlerine göre tanıdık olmayan, öngörülemeyen, kesin olmayan ve kontrol edilemeyen karışık pozisyonlardır.

yüksek kaygı nasıl azaltılabilir?

rakiplerine nazaran kaygı seviyesi düşük olan profesyonel sporcuları incelediğimizde ortak özelliklerinin yüksek özgüven olduğunu görmekteyiz.

23 defa grand slam’i kazanan serena williams‘ın “rakiplerimin güçlü tarafı neresiyse (backhand, forehand) ona yönelik oynarım ki en güçlü silahıyla dahi beni yenemeyeceğini anlasın.” ya da tüm zamanların en iyi satranç oyuncularından biri olarak kabul edilen bobby fischer‘in “satranç dahisi olarak adlandırılmaya itiraz ediyorum. çünkü kendimi bir şekilde satranç oynamış olan genel bir dahi olarak görüyorum.”, “dünyanın en iyi kadın satranç oyuncusunu getirin bir at eksik oynarım” açıklamalarını örnek olarak gösterebiliriz.

bu yüksek özgüvenlerinin altında yatan temel faktörün olağanüstü bir çalışma temposu içerdiğini unutmamak gerekir: williams, yükseltilmiş kort, basınç ayarları değiştirilmiş toplar ve ırkçı tezahüratlar eşliğinde antrenmanlar yaparken fischer yemek yerken dahi satranç çalışıyor, bir başka dünya satranç şampiyonu botvinnik ise yüksek müzik eşliğinde yüzüne sigara dumanı üfleterek (1950’li yıllarda maç esnasında sigara içmek yasak değildi) pozisyonlara odaklanıyordu.

bilgi seviyesiyle birlikte paralel olarak artan özgüven, kaygı seviyesini azaltsa da tek başına yeterli değildir

efsanevi tenisçi nadal “dünya sıralamasında ilk 500’de olan sporcuların antrenmanlarını izleyin. hiç kimsenin birbirinden bir farkı yok ama maç esnasında izleyin. herkesin birbirinden çok büyük bir farkı var. büyük sporcuların kim olduğunu orada anlarsınız.” diyerek mental hazırlığın önemini vurgulamıştır.

birçok defa yükselmesine rağmen final maçlarında nadal ve federer’e kaybeden djokovic’e, turnuvaları kazanmaya başladığında neyi farklı yaptığı sorulmuştur. “fiziksel olarak yaptığım bütün antrenmanlar aynıydı. sadece mental olarak kendimi geliştirdim” açıklamasıyla s. williams’ın “tenis’in %70’i mentaldir” açıklaması nadal’ı destekler niteliktedir.

turnuva esnasında korkuyla nasıl baş edilebilir?

korku, geçmişten bu yana insan doğasında yer alan en temel özelliklerimizden birisidir. sihirli değnek ile bir anda silinemez. örneğin, daha önce hiç kavga ortamında bulunmamış a bireyi, böyle bir ortamda kalması durumunda yüksek seviyede adrenalin-noradrenalin salgılayarak korkup, eller titrer şekilde donakalabilir. sürekli kavga ortamlarında büyümüş b bireyi ise aynı durumda daha rahat davranacaktır. artık beyin adaptasyon sağlamıştır.

satranç özelinde düşünürsek; belirtilen mantık dahilinde turnuva esnasından ziyade turnuva öncesi çalışmalara dayandırmak gerekir. küçük sporcular, büyük sporcularla oynamaktan korkuyorsa daha fazla büyüklerle oynamalıdır. ilk kez oynadığında, çekinip kendi gücünün altında performans gösterse de belli sayıda oyun oynayarak tecrübe kazandıktan sonra beyin süreci normalleştirecektir.

turnuva esnasında stresle nasıl baş edilebilir?

yakın güçteki oyuncular arasında büyük farklar yaratan en önemli kavramlardan birisi strestir. üzerindeki beklentilerin farkında olan sporcu tur esnasında ”ya kaybedersem?” korkusuna kapılabilir. kayıp sonrasında, çok istediği turnuva ödülünün ulaşılamaz olması, ailesinin vereceği tepki gibi farklı unsurlar sporcunun stres seviyesini yükseltir.

bu tip durumlarda aşağıdaki tekniklerin uygulanmasını öneririz

imgeleme tekniği: sporcu; maçta duygu kontrolü yaparak harika oynadığını, tüm turları kazanarak kupayı kaldırdığını annesinin gurur dolu gözlerle onu izlediği gibi güzel şeyleri zihninde turdan önce canlandırır.

içsel konuşma: bilinçaltı; gerçek ile hayal arasındaki farkı ayırt edemez. ”ben dünyanın en iyi satranç oyuncusuyum” denildiğinde dahi bilinçaltı bunu doğru olarak kabul eder ve bu doğrultuda çalışır. haliyle tur öncesi; ayna karşısına geçerek ”çok iyi satranç oyuncusuyum. sonuna kadar mücadele edeceğim. yenebilirim. başarabilirim” tarzı cümleler olumluya odaklanarak sporcu motivasyonunu arttırır.

nefes teknikleri: stresli ve gergin anlarda nefes teknikleri kasları gevşeterek vücudu rahatlatır. sporcu; tur öncesinde wayne cook ya da otojenik gevşeme egzersizlerini uygulayabilir.

son tavsiyeler

motivasyon, teknik anlamda kendini geliştirmiş sporcunun var olan potansiyelini tahtaya yansıtabilmesi amacıyla kullanıldığında etkilidir.

doğru eğitmenler eşliğinde istikrarlı bir şekilde çalıştıktan sonra turnuvaya katılan sporcu, rakiplerini ne kaf dağında görmeli ne de çok küçümsemelidir. rubinstein‘ın yarın kimle oynuyorsunuz sorusuna ”siyahlara karşı oynuyorum” cevabı benimsenmelidir. (rakipten bağımsız elinden geleni yaparak kendi oyununu oynayacağını vurgulamak istemiştir)

olası yenilgiler başarısızlık olarak değil, sporcuyu geliştirecek bir adım olarak görülmelidir. (sometimes you win, sometimes you learn.)

oyun esnasında geçmişte yaşanılan değiştirilmesi mümkün olmayan hatalar ya da gelecekte kontrol edilemeyecek durumlara kafa yormak yerine sadece var olan pozisyona odaklanmalı, geride kalan her şey masa dışında bırakılmalıdır. düşünceler; duyguları, duygular ise davranışları etkiler.

henüz ülkemizde spor psikolojisinin önemi yeteri kadar anlaşılmamış olsa da (sadece bayern münih takımında 60’dan fazla spor psikoloğu bulunurken, tsf dünya yaş grupları turnuva kafilesinde 1 psikolog dahi görevlendirmemiştir.) tüm takipçilerimize, satrançta mental hazırlığın normal hazırlık kadar önemli olduğunu hatırlatıyor satranç kariyerlerinde canı gönülden başarılar dileyerek yazımızı riga sihirbazı mikhail tal’ın güzel tespitiyle sonlandırıyoruz:

- Advertisement -

Haber Başlıkları

1907 Fenerbahçe Derneği 30’uncu Yılı Muteşem Bir Konserle Kutladı

1992 yılında Fenerbahçe ve Türk sporununun gelişmesi için birçok projeyi hayata geçiren veya destek olan 1907 Fenerbahçe Derneği, 30’uncu yılını çok özel...
- Advertisement -

Yürüyüş Bedensel Ve Ruhsal Sağlığa Olumlu Etki Ediyor

Uzmanlar yürüyüşün pahalı ekipman gerektirmeyen, ulaşılması kolay, her yaşta yapılabilecek,  bir spor aktivitesi olduğunu vurguluyor. Yürüyüşün bedensel ve ruhsal sağlık üzerine olumlu...

Pubg Mobıle Futbol Yıldızı Lıonel Messı İle Yenı̇ İşbı̇rlı̇ğı̇ İçerı̇ğı̇nı̇ Açıkladı

PUBG MOBILE'ın efsanevi futbolcu Lionel Messi temalı yepyeni oyun içi eşyaları ile gücünüzü açığa çıkarın! Dünyanın en popüler mobil...

Spor Yapma Motivasyonunuzu Artırmanın Sırrı

Yalnız başına spor yapmaktan sıkılıyor musunuz? Yapılan bir araştırma, arkadaşlarla yapılan egzersizin spor motivasyonunu artırdığını ve daha verimli sonuçlar verdiğini öne sürüyor.

Haber Başlıkları

1907 Fenerbahçe Derneği 30’uncu Yılı Muteşem Bir Konserle Kutladı

1992 yılında Fenerbahçe ve Türk sporununun gelişmesi için birçok projeyi hayata geçiren veya destek olan 1907 Fenerbahçe Derneği, 30’uncu yılını çok özel...

Yürüyüş Bedensel Ve Ruhsal Sağlığa Olumlu Etki Ediyor

Uzmanlar yürüyüşün pahalı ekipman gerektirmeyen, ulaşılması kolay, her yaşta yapılabilecek,  bir spor aktivitesi olduğunu vurguluyor. Yürüyüşün bedensel ve ruhsal sağlık üzerine olumlu...

Pubg Mobıle Futbol Yıldızı Lıonel Messı İle Yenı̇ İşbı̇rlı̇ğı̇ İçerı̇ğı̇nı̇ Açıkladı

PUBG MOBILE'ın efsanevi futbolcu Lionel Messi temalı yepyeni oyun içi eşyaları ile gücünüzü açığa çıkarın! Dünyanın en popüler mobil...

Spor Yapma Motivasyonunuzu Artırmanın Sırrı

Yalnız başına spor yapmaktan sıkılıyor musunuz? Yapılan bir araştırma, arkadaşlarla yapılan egzersizin spor motivasyonunu artırdığını ve daha verimli sonuçlar verdiğini öne sürüyor.
- Advertisement -